ایران و همسایگانش

   اگر از نظر نظامی به روابط خارجی بينديشيم، ميان كشورهای نزديك

و پيرامون ايران اتحاد شوروی مهمترين آنهاست. اما از ديد همه‌ سويه

كه بنگريم و بسنجيم قوه ی نظامی ايران به هيچ روی قابل مقايسه با

همسايگان قوی آن نيست.

   سران سياسی و نظامی ايران تقريبا" همه‌ شان در روسيه تحصيل

كرده‌اند، و با اين كه از حكومت شوروی دلخوش نيستند از آن ملاحظه

دارند. البته در سراسر ايران، و به خصوص در پايتخت، نفوذ روسيه به

طور محسوس قوی است. گاهی از مرز قفقاز خبر می رسد كه سربازان

شوروی از مرز تجاوز كرده‌اند.

   در ماه آوريل 1929 میلادی (بهار 1308 خورشیدی) به هنگام انقلاب

افغانستان هم روزنامه‌ های شوروی جنجال به راه انداختند كه قوای 

ايران به مرز افغانستان تعدی كرده و غرب اين سرزمين را اشغال كرده

است. وقتی هم كه ايران درگير قيام عشاير فارس بود، تفسيرهای 

غيردوستانه از سوی مسكو منتشر شد. از نظرگاه نظامی، ميانه ی

دو كشور به هيچ روی آرام نيست.

   اين واقعيت كه انگليس در جنوب ايران منافع عمده دارد چشمگير

است، و به خصوص چون عراق و هند با ايران همسايه‌ اند بريتانيا به

وضع نظامی ايران بسيار حساس است. اين شايعه كه آشوب و

شورشها در ايالت فارس و جاهای ديگر به تحريك انگليسی ها است

هميشه هست، و بی پايه و مايه هم نيست. به ملاحظه و مصلحت

نظامی، ايران اكنون تمايل دارد كه نفوذ انگليس را ريشه كن كند؛ و با

اين كه از هر كشور خارجی، اهل فن استخدام می كند، كارشناس

انگليسی (در برنامه‌ های عمرانی) هيچ ندارد. به تازگی برابر موافقنامه

انگليس و عراق قرار شده است كه بريتانيا پايگاه هوایی خود را در خاك

عراق نگهدارد. ايران اين قرار و مدار را با سردی و ناخشنودی می نگرد.

نيز ايرانيان لزوما" با جنبش استقلال‌ طلبی هند همدردی دارند.

   در ماه ژوئن 1931 میلادی (تابستان 1310 خورشیدی) كه مسئله ی

مرزی ميان ايران و تركيه - كه كشدار شده بود - سرانجام داشت به

توافق می انجاميد، به ناگاه قيام كردهای تركيه پيش آمد. چون خط

مرزی اين دو كشور از ميان كوه آرارات می گذرد، برای دنبال و سركوب

كردن كردهای شورشی لازم آمد كه قوای تركيه وارد خاك ايران بشوند.

   تركيه با توجه به نارسایی قوه ی نظامی ايران، پيشنهاد كرد كه در

اين كار به اتفاق وارد عمل بشوند، و چون ايران با اين خواست مخالفت

نشان داد به يكباره مناسبات دو كشور بسيار متشنج شد. دو دولت

هيأت هایی برای مذاكره تشكيل دادند تا موضوع را بررسی و مسئله را

حل بكنند. به هر روی، ايران در روابط مرزی با تركيه و شوروی از نظر

نظامی وضع دشواری دارد، و درگير مسائلی است كه برآمدن با آن تدبير

و تلاش فراوان می خواهد. 

   روابط ايران با افغانها، با اين‌ كه اين دو ملت تقريبا" از يك نژادند،

خوب نيست و ايران احساس خوشايند نسبت به افغان ندارد. ايران

با نهضت تجددگرایی افغانستان به ابتكار امان اله خان، جانبداری 

نشان داد؛ اما با پيشامد انقلاب در افغانستان و قيام و شورش

عشاير در ايران، با مرزهایی كه بوميان آسان می توانند از آن آمد و

شد كنند، ميان دو كشور تيرگی افتاد.

   در جريان آشوب در افغانستان یکباره شايع شد كه سربازان ايرانی از

مرز گذشته و هرات را گرفته‌ اند، و بيم درگيری نظامی می ‌رفت. اما با

آرام شدن اوضاع در افغانستان، روابط دو كشور به حال عادی برگشت.

در اصل، افغانستان از نظر نظامی از ايران ملاحظه دارد و با اين مملكت

همسايه كه هم قوه و هماوردش نيست مسئله و معما زياد دارد، و با

بيم و احتياط به او می نگرد.