تعزیه؛ نمایش مذهبی

   بيشتر نمايش‌ هـای مذهبـی در ايران از تعـزيـه‌ داری يا سـوگـواری 

شيعـی (برای اهل بيـت پيامبـر) منشـاء گرفتـه، و از اين رو «تعـزيـه»

خوانده شده است.

   برابر افسانـه‌ هـای ايرانيـان، اخلاف امـام حسيـن، كه خود از مـردم

عربستان بود، از ساسانيان كه خاندان پادشاهی ايران پيش از اسلام

است نسب دارند. اين شبيه به افسانه ی ديگری است كه می گويد

كه پدر اسكندر از تبار هخامنشيان بوده است.

   می گويند كه امام حسين، نوه ی (دختری) حضرت محمد، دختر

يزدگرد را به همسری گرفت، و او را «شهربانو»، به معنی شاه‌ بانو

خواند. يزدگرد (سوم) آخرين پادشاه ساسانی است كه در آن عصر

(در سده ی هفتم ميلادی) همه ی كشور ايران را برای سه نسل

يكپارچه كرد و زير فرمان آورد. يك مجلس تعزيه، عروسی حسين بن

علی را با او نشان می دهد. شهربانو بعد از امام حسين رنج ديد و

درگذشت. حسين بن علی در زنده بودنش با اين شاه‌ بانو به مهر و

ملاطفت رفتار می كرد. (پس از رسيدن خاندان اسير شده ی يزدگرد

به عربستان) عمر، خليفه ی دوم، می خواست دختر يزدگرد را به

جای برده بفروشد.

   در اين تعزيه، كلام و بيان بازيگران مانند گفتار «جوروری»، نمايش

عروسكی ژاپن، به سبک قديم است. هنگامی كه شهربانو را سر

برهنه در بازار (برده فروشان) می گردانند و آزار می دهند، ايرانيان به

ديدن اين صحنه ها اشك می ريزند و زمانه ی حضرت علی و امام

حسين را به ياد می آورند.

                                  آیین زرتشت 

   شماری از ايرانيان پيرو آيين زرتشت‌ اند. اين يكی از كهن‌ ترين

اديان جهان است، و از ميان آيين‌ های هم روزگار خود مانند ژوپيتر 

(خدای خدایان یا زئوس) و آشور، يگانه دينی است كه هنوز پيروانی 

دارد. 

   خاستگاه آيين زرتشت روشن نيست، اما به نظر می آيد كه آورنده ی

اين آيين در سده ی ششم پيش از ميلاد می زيسته و زادگاهش در

آذربايجان، در شمال ايران، بود.

   در ايران، داريوش بزرگ نخستين پادشاهی بود كه آيين زرتشتی

 داشت. كتاب مقدس اين آيين، اوستا نام دارد. "اوستا" به معنی آتش

است، و همانند ودا، كتاب مقدس برهمایی ها، در روزگاری كه تمدن

ايران و هند فصل مشترك داشت، از سوی خدای آريایی نازل شد.

(ودا، نام كتاب مقدس هندوان است كه آيين هندویی مبتنی بر آن

است. "وداها" سروده‌ هایی هستند به زبان كهن سانسكريت و زمان

تصنيف آنها را 1000 تا 2000 سال قبل از ميلاد می دانند. برهما، دين

قديم هندوان است. پيروان آن به سه خدا يا رب النوع معتقدند: برهما

(خدای بزرگ)، و يشنو (محافظ)، و شيوا (مخرّب)) 

   «زرتشت پيامبر» برابر نظريه ی استوار تاريخ‌ دانان امروز انسانی

حقيقی بود كه كتاب مقدس اوستا و آيين يكتاپرستی را فرا آورد. خدای

اين آيين "اهورامزدا" است، که به معنی دارنده ی والاترين خرد

می باشد. اهورا به زبان سانسكريت اسورا است، و با آوانگاری 

چينی - ژاپنی كه می نويسيم آشورا خوانده می شود. مزدا به معنی

روشنایی خرد است، و از همين رو گونه‌ ای چراغ ساخت ژاپن را مزدا

نام دادند. (نام يك اتوموبيل معروف ساخت ژاپن، مزدا، هم از اهورامزدا

گرفته شده، هرچند كه در ژاپنی و به خط مفهوم نگار چينی - ژاپنی

 آن را با دو نشانه ی نگارشی (به صورت آوانگاری) می نويسند كه

«كاجستان» معنی می دهد، اما می گويند كه اين از نام بلند خدای

 آريایی گرفته شده است، و به كاركنان مزدا هم درباره ی ريشه ی

اين نام آموزش می دهند.)

   در روزگاران بعد اين آيين از اصل و مفهوم حقيقی خود دور شد و به

صورت پرستش شرك‌ آميز عناصر طبيعی درآمد، و سوای اهورامزدا،

به پرستيدن خدايان يا رب النوع‌ هایی مانند ميترا و آناهيتا پرداختند.

   بنياد اعتقاد زرتشتی بر سه اصل زير است:

   اول: از كارها و پيشه‌ ها، فقط كشاورزی ارزنده و ارجمند است.

   دوم: همه ی كيهان صحنه ی نبرد ميان نيكی و بدی است.

   سوم: طبيعت، مُرکب از هوا و آب و آتش و خاك، پاك است. پس

نبايد آن را آلود.

   زرتشتيان، آتش را همواره همچون عنصر مقدسی گرامی می دارند.

در آيين زرتشت نمی توان آتش شمع را كشت و یا به هيزمی كه

می سوزد آب ريخت. نيز، چون كشيدن سيگار و هر گونه دُخان

ناسپاسی و بی حرمتی به آتش است، جايز نيست.

   هنگامی كه روحانی زرتشتی بخواهد به محراب آتشگاه نزديك شود،

دهانش را می پوشاند (تا آتش را آلوده نسازد). كاری هم كه موجب

آلودن آب جاری شود، گناه است. مرده را به خاك نمی سپارند، و كالبد

مرده را برای آن كه فاسد نشود در بلندی برج بزرگی می گذارند تا

حيوان و پرنده آن را بخورد. در ايران هنوز هم در گوشه و كنار برج

خاموشی هست كه آن را "دخمه" می نامند و جسد مردگان زرتشتی

را آنجا می گذارند. زرتشتيان بر اين باورند كه اگر پرنده (مرده‌ خوار)

نخست به چشم جسد نوك بزند، آن مرده رستگار و آمرزيده است و

به بهشت می رود.

   زرتشت نخستين پيامبر است كه عقيده ی فناناپذير بودن روح را فرا

آورد، و يهوديت اين اعتقاد را از آيين زرتشت گرفت. بدينسان، يكی از

اصول عقايد مسيحيت (كه به نوبه ی خود عقيده به بقای روح را از دين

يهود گرفت) از آيين زرتشت مايه گرفته است.

   پيروان آيين زرتشت بعدها از مسلمانان آزار ديدند و گريختند و به هند

هجرت كردند، و جماعت آنها در آن سرزمين "پارسی" خوانده شدند.

امروزه اولاد آنان در مسير معكوس، از هند به ايران كه وطن اصلی شان

است، بر می گردند. در ايران زرتشتيان را که گبر می خوانند، از حقوق

سياسی برخوردارند، و از حوزه ی انتخابی خاص خود نماينده به

مجلس می فرستند.

   پارسی، به معنی اهل پارس يا فارس، همان‌ Persia يا ايران، است.

از اين نام برمی آيد كه سرزمين ايران خاستگاه زرتشت بوده است.